با این حال، شکستهای درمانی مانند تمرکز تنش و شکست ریشه، ژنژیویت، بیماریهای پریودنتال، شکست کور یا پست، از دست رفتن گیر و پوسیدگی همچنان گزارش شدهاند. جایگزینهایی مانند Richmond crown و Endocrown نیز معرفی شدند، اما درمانهای مبتنی بر پست همچنان پرکاربرد هستند. پیشرفتهای علمی مواد و روشهای جدیدی برای ساخت پست ارائه کردهاند، اما موفقیت بلندمدت و گیر قابل پیشبینی عمدتاً به انتخاب درست سیمان وابسته است. این مرور بر مقایسه انواع سیمانهای دندانی و معیارهای انتخاب آنها برای پستهای مختلف تمرکز دارد.مواد و روشها
یک جستجوی الکترونیکی (1970–2020) در Medline، PubMed، Scopus و Google Scholar با کلیدواژههای مرتبط با پستهای دندانی و سیمانها انجام شد. مطالعات تکراری با Endnote X8 حذف شدند و مقالات انگلیسی درباره انواع پستهای داخل کانال و انتخاب سیمان مناسب وارد شدند. پژوهشهای مربوط به پستهای خارج کانال یا سایر ترمیمها کنار گذاشته شدند.
بررسی نتایج تحقیق:
تعداد نتایج جستجو برای کلیدواژههای انتخابشده به ترتیب 1580 (PubMed)، 18,000 (Google Scholar) و 3105 (Scopus) بود. پس از حذف موارد تکراری و تحلیل عنوان/چکیده، 317 مطالعه برای مرور متن کامل انتخاب شدند. در نهایت، 146 مطالعه با معیارهای ورود/خروج مطابقت داشتند و برای بحث وارد شدند.
سیمانهای دندانی با ایجاد اتصال شیمیایی یا مکانیکی، یا صرفاً با پر کردن فضای بین ترمیم و ساختار دندان به صورت فیزیکی، گیر لازم برای ترمیمهای غیرمستقیم را فراهم میکنند. پستهای داخل کانال گیر لازم برای مواد کور را فراهم میکنند؛ با این حال، گیر آنها باید به صورت غیر فعال توسط سیمانهای دندانی تأمین شود. سیمانهای مختلف با ویژگیهای گوناگون در دسترس هستند:
-
- سیمان زینک فسفات (ZP) که در قرن نوزدهم معرفی شد، قدیمیترین سیمان لوتینگ است. ویژگیها: مقاومت کششی پایین، میزان بالای حلالیت (0.36%)، مقاومت فشاری و مدول الاستیسیته بالا، هزینه پایین و استحکام اولیه. پس از یک ساعت، ZP پایینترین pH (حدود 1.2) را دارد که پس از 24 ساعت به 5.5 افزایش مییابد. در بیماران با مشکلات رفلاکس اسیدی و دندانهای زنده با ضخامت کم عاج باقیمانده باید با احتیاط استفاده شود.
- سیمان زینک پلیکربوکسیلات (ZPC) که در سال 1968 معرفی شد، نخستین سیمانی بود که اتصال شیمیایی به ساختار دندان نشان داد و به دلیل افزایش pH پس از مخلوط شدن، زیستسازگاری بالایی داشت. با این حال، اتصال ضعیف به مینا و عاج و مقاومت فشاری و کششی پایین این سمان را برای ترمیمهای تکواحدی یا پروتزهای ثابت بلند نامناسب میسازد.
- سیمان گلاسآینومر (GI) در سال 1969 با نام اسید پلیاکریلیک آلومینوسیلیکات معرفی شد. ویژگیها: اتصال به مینا و عاج، آزادسازی فلوراید، استحکام اتصال پایین، مقاومت فشاری متوسط، مقاومت کششی پایین و حلالیت بالا. کاربردها: انواع ترمیمها شامل تاجهای تمام فلزی/PFM، پروتزهای ثابت کوتاهمدت، ترمیمهای تمامسرامیکی آلومینا/زیرکونیا و پست و کور فلزی.
- گلاسآینومر اصلاحشده با رزین (RMGI) برای رفع حساسیت GI به رطوبت اولیه و نرخ بالای حلالیت معرفی شد. ترکیب رزین و GI سنتی باعث بهبود اتصال به ساختار دندان، افزایش مقاومت فشاری/کششی، کاهش حلالیت و حساسیت شد. کاربردهای گسترده دارد؛ با این حال، در ترمیمهای سرامیکی فلدسپاتیک یا پرسی باید با احتیاط استفاده شود.
- سیمان رزینی (RC) در میانه دهه 1970 به عنوان سیمان واکنش اسید-باز معرفی شد. ویژگیها: مقاومت فشاری، کششی و اتصال بالا، زیبایی و حلالیت پایین؛ مناسب برای شرایط زیبایی یا موارد پیچیده. RCها به سه دسته تقسیم میشوند: سنتی، سلفاچ و سلفادزیو.
- در RC سنتی (total etch یا etch-and-rinse)، اچینگ به صورت مرحله جداگانه انجام میشود و پس از شستشو، چسب یا پرایمر-چسب روی ساختار دندان اعمال میشود.
- در RC سلفاچ، پرایمر اچ شامل مونومرهای اسیدی، استرهای فسفات و پرایمر است و ممکن است در 2 یا 3 مرحله استفاده شود.
- RC سلفادزیو (all-in-one) همه مراحل را در یک تیوب ترکیب کرده تا حساسیت تکنیکی کاهش یابد و فرآیند تسهیل شود؛ با این حال، تحقیقات قدرت اتصال پایینتری برای این نوع گزارش کردهاند
انتخاب سیمان مناسب نیازمند شناخت ویژگیهای سیمانها و شرایط پستهاست. برای اتصال پست به کانال ریشه با سیمان رزینی (RC)، سیمان باید به عاج دندان بچسبد. RC سنتی اتصال قوی، پایدار و قابل پیشبینی به مینا ایجاد میکند، اما اتصال به عاج دشوارتر است. عاج بافتی آلی و مرطوب با لولههای مرتبط به پالپ است و همه انواع RC روی این ساختار پویا دچار نشت حاشیهای میشوند.
- در RC سنتی (total etch یا etch-and-rinse)، اچینگ به صورت مرحله جداگانه انجام میشود و پس از شستشو، چسب یا پرایمر-چسب روی ساختار دندان اعمال میشود.
- در RC سلفاچ، پرایمر اچ شامل مونومرهای اسیدی، استرهای فسفات و پرایمر است و ممکن است در 2 یا 3 مرحله استفاده شود.
- RC سلفادزیو (all-in-one) همه مراحل را در یک تیوب ترکیب کرده تا حساسیت تکنیکی کاهش یابد و فرآیند تسهیل شود؛ با این حال، تحقیقات قدرت اتصال پایینتری برای این نوع گزارش کردهاند.
گیر میکرومکانیکی RC به عاج از طریق تشکیل لایه هیبریدی میان فیبرهای کلاژن دمینرالیزه و سیمان، و همچنین ایجاد رزینتگها حاصل میشود. کیفیت این لایه (ضخامت و یکنواختی) قدرت اتصال را تعیین میکند. RC سنتی لایهای ضخیم و یکنواخت میسازد، در حالی که RC سلفاچ نفوذ بیشتری به عاج دارد اما لایهای نازک ایجاد میکند. در RC سلفادزیو نه لایه هیبریدی و نه رزینتگ مشاهده میشود.
با این حال، نتایج درباره RC مناسب برای اتصال به عاج متناقض است. برخی مطالعات RC سلفاچ را ترجیح دادهاند و برخی دیگر RC سلفادزیو را. گزارش شده در حضور لایه اسمیر، RC سلفادزیو اتصال ضعیفی با عاج ایجاد میکند، در حالی که RC سلفاچ در این شرایط ترجیح داده میشود زیرا اتصال قابل قبول با لایه اسمیر فراهم میکند، محتوای مایع توبولهای عاجی را بهبود میبخشد و میزان دمینرالیزاسیون عاج را کاهش میدهد. با وجود این تناقضات، همه انواع RC از جمله سلفادزیو اتصال کافی به عاج ایجاد میکنند. قدرت اتصال سیمانهای etch-and-rinse (20–35 مگاپاسکال)، سلفاچ (10–35) و سلفادزیو (20–30 مگاپاسکال) همگی در محدودههای بالینی قابل قبول هستند.
نوع ترمیم نیز نقش مهمی دارد. RC توتالاچ اغلب در ترمیمهای غیرمستقیم، بهویژه در حضور نواحی وسیع مینا ترجیح داده میشود، در حالی که چسبهای سلفاچ برای ترمیمهای مستقیم و عمدتاً روی بستر عاج توصیه میشوند. با توجه به این تناقضات، ارزیابیهای بالینی بلندمدت بیشتری مورد نیاز است.
بحث:
انتخاب پست داخل کانال مناسب به عوامل مختلفی بستگی دارد؛ از جمله میزان ساختار باقیماندهی دندان، آناتومی دندان، موقعیت، نیازهای عملکردی، طول، عرض و شکل ریشه، نیروهای احتمالی پیچشی، طراحی و جنس پست، قابلیت اتصال، زیبایی و نوع ترمیم.
پستهای پیشساخته زمانی توصیه میشوند که طول و عرض کافی از ریشه باقی مانده باشد، مقطع ریشه دایرهای باشد و انحنای شدید کانال مانع استفاده از پستهای ریختگی شود. پستهای فلزی پیشساخته معمولاً با سیمانهای متداول سمان میشوند، اما برای پستهای غیر فلزی یا زمانی که گیر بیشتری نیاز است، سیمانهای رزینی دوئال کیور پیشنهاد شدهاند.
پستهای فلزی: طی 20 سال گذشته به کار رفتهاند و شامل سه گروه اصلی هستند:
- تیتانیوم
- استیل ضدزنگ
- برنج
برای این پستها سیمانهای دائمی متداول مانند ZP و GI استفاده میشوند، هرچند در مقایسه با RC اختلاف نظر وجود دارد؛ برخی مطالعات گیر بهتر RC را گزارش کردهاند و برخی دیگر ZP را ترجیح دادهاند.
– استیل ضدزنگ و برنج سخت و مقاوماند، اما در دندانهایی با ساختار باقیمانده کم مناسب نیستند و احتمال خوردگی و تغییر رنگ ریشه دارند.
– تیتانیوم برای کاهش خوردگی معرفی شد، ولی مقاومت شکست پایینی دارد و دانسیته رادیوگرافی آن نزدیک به گوتاپرکا است.
پستهای غیر فلزی: از سرامیکها (زیرکونیا یا آلومینا) یا ترکیب ماتریس رزینی با فیبرهای تقویتکننده (کربن، شیشه یا کوارتز) ساخته میشوند. این پستها به دلیل زیبایی بیشتر و مدول الاستیسیته نزدیکتر به عاج، خطر شکست ریشه را کاهش داده و بقای بیشتری دارند.
- –پست زیرکونیا از اکسید زیرکونیوم ساخته شده و مقاومت خمشی و سختی بالایی دارد، اما شکنندگی ذاتی آن محدودیت ایجاد میکند. سطح صاف این پستها باعث گیر ضعیف میشود و اتصال ناکافی با RC دارد، هرچند RC نسبت به GI قدرت اتصال بیشتری فراهم میکند و RCهای دارای مونومر فسفات قابل اعتمادتر هستند.
- – پستهای تقویتشده با فیبر موفقیت بالایی دارند و به دلیل سختی نزدیک به عاج، خطر شکست ریشه را کم میکنند. RC سلفادزیو برای این پستها پیشنهاد شده، اما برخی تحقیقات نتایج بهتر با سیستم چسب دوئال کیور etch-and-rinse گزارش کردهاند. همچنین سیمان کامپوزیت هیبریدی دوئال کیور flowable توسط برخی شرکتها توصیه شده است.
- پست کامپوزیت رزینی تقویتشده با فیبر (FRC) سمیت کمتری دارد، مدول الاستیسیته نزدیک به عاج دارد و در صورت نیاز به درمان مجدد به راحتی قابل برداشت است. با این حال مقاومت فیزیکی پایینتری دارد و بهترین سیمان برای آن RCهای دوئال کیور etch-and-rinse هستند.
- پست فیبر پلیاتیلن (PFP) به عنوان جایگزین استیل ضدزنگ و زیرکونیا معرفی شد و ریزنشت کمتری دارد. این پستها از نوارهای فیبر پلیاتیلن با وزن مولکولی بالا ساخته شدهاند و مزایایی مانند حفاظت از ساختار دندان و کاهش شکست ریشه دارند. مطالعات نشان دادهاند که میزان تنش در PFP کمتر از پست و کور ریختگی است و برای بازسازی دندانهای آپیکالی ریسکتشده مناسباند.
- پست فیبر کربن (CFP) نخستین پست غیر فلزی بود که در سال 1998 معرفی شد و از فیبرهای کربنی در ماتریس اپوکسی ساخته شده است.
- پست فیبر شیشهای (GF) از شیشه سیلیکاتی یا فیبرهای کوارتز ساخته میشود و ماتریسهای مختلفی مانند پلیمتیلمتاکریلات یا رزین اپوکسی دارد. پستهای شیشهای زیبایی بالایی دارند و پست فیبر کوارتز به دلیل سهولت کاربرد و برداشت، نسبت به CFP ترجیح داده میشود. زیستسازگاری و زیبایی این پستها باعث محبوبیت آنها شده است. RCهای سلفادزیو برای این گروه توصیه شدهاند و برخی مطالعات استفاده از RMGI را نیز مناسب دانستهاند.
پستهای سفارشی زمانی کاربرد دارند که ساختار کرونال به طور متوسط یا شدید از دست رفته باشد، کانال ریشه مقطع غیر دایرهای داشته باشد، زاویه کور با پست متفاوت باشد، گیر کور کاهش یافته باشد یا نیاز به ساخت چندین پست و کور در یک بیمار وجود داشته باشد. با توجه به تطابق این پستها با کانال ریشه، همه انواع سیمانها قابل استفادهاند، هرچند برخی شرکتها RC سلفادزیو را برای پستهای فلزی سفارشی توصیه کردهاند. مطالعات نشان دادهاند که ZP و GI گیر بیشتری نسبت به ZPC یا حتی RC دارند، اما GI به دلیل استحکام ناکافی برای پستهای ریختگی داخل کانال مناسب نیست.
پستهای فلزی سفارشی بسیار مقاوم و گیرندهاند، بهویژه در دندانهای کوچک، اما زیبایی ضعیف، خطر خوردگی، عدم دقت در ساخت و دشواری برداشت از معایب آنهاست. پستهای آلیاژهای گرانبها (نقره، پالادیوم، طلا) مقاومت بالایی در برابر خوردگی و زیستسازگاری عالی دارند و برای بیماران حساس مناسباند. آلیاژهای غیر گرانبها مانند نیکل–کروم، کروم–کبالت و NPG ارزانترند و قابلیتهای خوبی مانند فیت عالی و زیستسازگاری دارند، اما حساسیت بالای خوردگی و تغییر رنگ قابل توجه از مشکلات آنهاست. پستهای تمامسرامیک سفارشی (آلومینا یا زیرکونیا) زیستسازگار و زیبا هستند، ولی مقاومت شکست پایینی دارند؛ RCهای چسبنده دوئال کیور برای این پستها توصیه میشوند و RC سلفادزیو قدرت اتصال بیشتری نسبت به سیمانهای متداول دارد.
| نوع پست |
ویژگیها |
سیمانهای توصیهشده |
| پست فلزی پیشساخته (استیل ضدزنگ، برنج، تیتانیوم) |
مقاوم، اما دارای مشکلاتی مانند خوردگی و زیبایی ضعیف |
ZP و GI؛ اختلاف نظر درباره RC |
| پست زیرکونیا (پیشساخته یا سفارشی) |
زیبایی بالا، سختی زیاد، سطح صاف با گیر ضعیف |
RCهای چسبنده حاوی مونومر فسفات |
| پستهای فیبر تقویتشده (FRC, GF, CFP, PFP) |
مدول الاستیسیته نزدیک به عاج، کاهش خطر شکست ریشه |
RC سلفادزیو یا RC دوئال کیور etch-and-rinse |
| پست کامپوزیت رزینی تقویتشده با فیبر (FRC) |
زیستسازگار، قابل برداشت، مقاومت فیزیکی پایینتر |
RC دوئال کیور etch-and-rinse |
| پست فیبر پلیاتیلن (PFP) |
حفاظت بهتر از ساختار دندان |
RCهای رزینی |
| پست فیبر کربن (CFP) |
ماتریس اپوکسی، نخستین پست غیر فلزی |
RCهای رزینی (سلفادزیو یا etch-and-rinse) |
| پست فیبر شیشهای (GF) |
زیبایی بالا، زیستسازگار |
RC سلفادزیو؛ RMGI نیز گزارش شده |
| پست فلزی سفارشی |
گیر بالا، اما زیبایی ضعیف |
ZP و GI گیر بیشتری نسبت به RC دارند |
| پست آلیاژهای گرانبها |
زیستسازگار، مقاوم به خوردگی |
ZP، GI یا RC بسته به شرایط |
| پست سفارشی تمامسرامیک |
زیبایی بالا، مقاومت شکست کمتر |
RC دوئال کیور یا سلفادزیو |
انتخاب سیمان در ترمیمهای مبتنی بر پست اهمیت ویژهای دارد، زیرا دوام پست و درمان ترمیمی به گیر سیمان وابسته است. سیمانهای متداول مانند GI و ZP زمانی مناسباند که پست تطابق کامل با کانال داشته باشد یا زیبایی عامل اصلی نباشد. RMGI گیر بیشتری ایجاد میکند و ZPC برای شرایطی که برداشت پیشبینی میشود توصیه شده است. این سیمانها ارزانتر، در دسترستر و کمتر حساس به تکنیک هستند. در شرایط نیاز به گیر بیشتر، استحکام یا زیبایی، RCها انتخاب بهتریاند.
انواع RCها ویژگیهای متفاوتی دارند: سیمانهای total etch گیر بالاتر و بادوامتر ایجاد میکنند؛ RCهای سلفادزیو فرآیند سمان را سادهتر میسازند؛ RCهای سلفاچ کنترل بهتری بر نفوذ اسید و خشک شدن عاج دارند؛ RCهای لایتکیور پلیمریزاسیون کامل و فوری فراهم میکنند؛ و RCهای دوئال کیور یا سلف کیور زمانی کاربرد دارند که نفوذ نور کافی نباشد.
نتیجهگیری
سیمانهای متداول برای پستهای فلزی پیشساخته مناسباند، در حالی که RCهای دوئال کیور برای پستهای غیر فلزی یا شرایط تخریب شدید کرونال توصیه میشوند. RCهای etch and rinse گیر بالاتر و بادوامتری دارند، اما سایر RCها نیز در شرایط بالینی قابل قبولاند. RCهای حاوی مونومر فسفات بهترین گزینه برای پستهای زیرکونیا هستند. در پستهای سفارشی، همه انواع سیمان قابل استفادهاند، اما سیمانهای متداول برای پستهای فلزی و سیمانهای رزینی چسبنده برای پستهای سرامیکی ترجیح داده میشوند.
سمانهای AGM شامل:
- گلس آینومر لوتینگ و لاینینگ
- گلس آینومر لوتینگ و لاینینگ
- گلس آینومر رزینی دوئال کیور
- گلس آینومر رزینی لایت کیور
- سمان زینک فسفات
- سمان پلی کربوکسیلات