مقدمه
جستجو برای مواد جدید هرگز پایان نمییابد، به ویژه در زمینه علم دندانپزشکی. مواد مختلفی فرموله، تست و استاندارد شدهاند تا حداکثر بهرهوری برای عملکرد بالینی خوب را به دست آورند.
یکی از این مواد جدید، معدنی تریاکسید آگگرگات ( MTA) است که توسط دکتر محمود ترابینژاد در دانشگاه لوما لیندا، کالیفرنیا، ایالات متحده معرفی شد و اولین مقاله در مورد این ماده در سال ۱۹۹۳ منتشر شد.
معدنی تریاکسید آگگرگات ( MTA) به گونهای فرموله شده که خواص فیزیکی، نیازهای تنظیم و ویژگیهای لازم برای یک ماده ترمیمی و دارویی ایدهآل را فراهم کند.
مطالعات نشان میدهند که MTA دارای قابلیت مهر و موم خوب، پیشآگهی بلندمدت عالی، سهولت نسبی در استفاده، زیستسازگاری خوب و بازسازی بافت است.
MTA در سال ۱۹۹۸ توسط سازمان غذا و داروی ایالات متحده (FDA) تأیید شد و با کاربردهای بالینی فراوان، یکی از پرکاربردترین مواد دندانپزشکی در قرن حاضر است.
ترکیب MTA
MTA یک مخلوط مکانیکی از ۳ ماده پودری است:
- سیمان پرتلند (۷۵٪)
- اکسید بیسموت (۲۰٪)
- گچ (۵٪)
ترکیب MTA شامل موارد زیر است:
- تریکلسیم سیلیکات
- تریکلسیم آلومینات
- تریکلسیم اکسید
- سیلیکات اکسید
- اکسید بیسموت
ترکیب آن گفته میشود که مشابه سیمان پرتلند است، با این تفاوت که اکسید بیسموت در سیمان پرتلند وجود ندارد. اکسید بیسموت برای بهبود خواص و رادیواپسیته اضافه میشود. ذرات MTA کوچکتر و یکنواختتر هستند، در حالی که اندازه ذرات سیمان پرتلند متفاوت است.
انواع MTA
MTA در دو نوع بر اساس رنگ موجود است که به عنوان MTA خاکستری و MTA سفید شناخته میشوند.
MTA خاکستری:
- حاوی اکسید آهن (اکسید آهن(II)) است که مسئول تغییر رنگ خاکستری است. بنابراین، میتواند باعث تغییر رنگ دندانها شود و به همین دلیل در دندانهای جلویی استفاده نمیشود.
- ذرات بزرگتر.
- زمان گیرش طولانیتر.
- مقاومت فشاری بیشتر.
MTA سفید:
- اکسید آهن با اکسید منیزیم جایگزین شده است، بنابراین تغییر رنگ دندانها رخ نمیدهد.
- ذرات کوچکتر با توزیع اندازه محدودتر.
- زمان گیرش کوتاهتر.
- مقاومت فشاری کمتر.
دستکاری و واکنش تنظیم مواد معدنی تریاکسید آگرگات ( MTA)
خمیر MTA با مخلوط کردن سه قسمت پودر با یک قسمت آب به دست میآید تا به قوام خمیری مانند برسد (آب مقطر، بیحسکننده موضعی، سالین نرمال). مخلوط کردن میتواند روی کاغذ یا روی صفحه شیشهای با استفاده از کاردک پلاستیکی یا فلزی انجام شود. سپس مخلوط در محل مورد نظر قرار داده شده و با یک پنبه مرطوب به آرامی فشرده میشود.
MTA دارای pH 10.2 بلافاصله پس از مخلوط کردن است و پس از 3 ساعت تنظیم به 12.5 افزایش مییابد که تقریباً مشابه هیدروکسید کلسیم است.
پودر MTA باید به دقت در ظروف بسته و دور از رطوبت نگهداری شود. زمان مخلوط کردن MTA بسیار مهم است. اگر مخلوط کردن MTA طولانی شود، منجر به کمآبی مخلوط میشود.
Sluyk و همکارانش در سال 1998 گزارش دادند که زمان مخلوط کردن باید کمتر از 4 دقیقه باشد.–
**هیدراتاسیون پودر منجر به تشکیل ژل کلوئیدی میشود که شامل کریستالهای اکسید کلسیم در یک ساختار آمورف است (33% کلسیم، 49% فسفات، 6% سیلیکا، 3% کلرید و 2% کربن). اگرچه برای تنظیم MTA نیاز به رطوبت است، رطوبت بیش از حد منجر به مخلوطی “آبکی” و دشوار برای استفاده میشود. پس از مخلوط کردن، مخلوط نباید باز روی صفحه باقی بماند زیرا به سرعت دچار کمآبی میشود؛ باید در مخلوط شن قرار داده شود. باید بلافاصله پس از آمادهسازی استفاده شود. MTA ممکن است با استفاده از ابزارهای دستی در محل مورد نظر قرار داده شود (بدون فشردگی بیش از حد). فشردگی دستی با کمک پلاگر یا تفنگ مسینگ انجام میشود. افزایش فشار فشردگی ممکن است سختی سطح را کاهش دهد. افزایش محتوای آب به طور متناسب زمان تنظیم را افزایش میدهد. MTA اعمال شده باید با یک پنبه مرطوب پوشانده شود زیرا برای تنظیم صحیح نیاز به رطوبت است. سپس دندان باید با پانسمان هرمتیک برای 1-2 روز پوشانده شود.**
.
خواص مواد امتیای ( MTA)
۱. استحکام فشاری:
به طور متوسط ۳ تا ۴ ساعت زمان میبرد تا ماده امتیای به طور کامل جامد شود. نشان داده شده است که پس از جامد شدن، استحکام فشاری آن برابر با IRM و Super EBA اما کمتر از آمالگام است.
استحکام فشاری امتیای در عرض ۲۴ ساعت پس از مخلوط کردن حدود ۴۰٫۰ مگاپاسکال بود و پس از ۲۱ روز به ۶۷٫۳ مگاپاسکال افزایش مییابد.
در مقایسه، امتیای خاکستری استحکام فشاری بیشتری نسبت به امتیای سفید دارد.
۲. PH:
PH اولیه MTA حدود 10.2 است که سه ساعت پس از مخلوط کردن به 12.5 افزایش مییابد.
۳. رادیواپسیته:
MTA نسبت به IRM، Super EBA، آمالگام یا گوتاپرکا کمتر رادیواپک است و دارای چگالی رادیویی مشابه با اکسید روی اوژنول است.
۴. میانگین رادیواپسیته MTA:
میانگین رادیواپسیته MTA برابر با 7.17 میلیمتر ضخامت معادل آلومینیوم است که باعث میشود به راحتی در تصاویر رادیوگرافی قابل مشاهده باشد.
۵. حلالیت:
اگرچه MTA تنظیم شده هیچ نشانهای از حلالیت نشان نمیدهد، اما حلالیت ممکن است در صورت استفاده از آب بیشتر در حین مخلوط کردن افزایش یابد.
MTA تنظیم شده هنگامی که در معرض آب قرار میگیرد، هیدروکسید کلسیم آزاد میکند که ممکن است مسئول خاصیت القای سیمانزایی آن باشد.
6. طابق حاشیهای و قابلیت آببندی:
MTA در هنگام سفت شدن منبسط میشود که ممکن است دلیل قابلیت آببندی عالی آن باشد. ضخامت حدود 4 میلیمتر MTA برای ایجاد یک آببندی خوب کافی است.
طبق گفته تورابینجاد و همکاران در سال 1995، MTA بسیار عالی آببندی میکند و هیچ شکافی در هیچیک از نمونههای آزمایشی یافت نشد.
7. خاصیت ضدباکتری و ضدقارچ :
سیمانهای MTA دارای خواص ضدباکتری و ضدقارچ Uهستند (به دلیل pH بالا) در رابطه با انواع زیر:
- انتروکوکوس فکالیس
- استرپتوکوکوس سانگویس
- استافیلوکوکوس اپیدرمیدیس
- اشریشیا کلی
- سودوموناس آئروژینوزا
- کاندیدا آلبیکنس
8.زیست سازگاری:
MTA غیرجهشزا و به طور قابل توجهی کمتر سیتوتوکسیک نسبت به Super EBA و IRM یافت شده است. این امر برتری MTA را نسبت به Super EBA و IRM برای پوشش مستقیم پالپ تأیید میکند.
آزمایشهای ژنوتوکسیک بر روی سلولها پس از درمان با MTA نشان میدهد که آسیب DNA حداقل یا وجود ندارد. در تماس مستقیم با لنفوسیتها، MTA هیچ نشانهای از التهاب در بافتهای نرم نشان نمیدهد و در واقع قادر به القای بازسازی بافت است.
آرنس و تورابینجاد در سال 1996 گزارش دادند که ترمیم استخوانی سوراخهای فورکاسیون با MTA انجام شده است. MTA تعامل خوبی با بافتهای پریآپیکال (سلولهای مرتبط با نوک ریشه دندان) نشان داد، استخوان زنده را حفظ کرد و حتی پس از 72 ساعت کلاژن آزاد کرد و چسبندگی خوبی داشت.
9. واکنش با سایر مواد دندانی
MTA با مواد دندانی دیگر واکنش نشان میدهد و این واکنشها میتوانند بر عملکرد نهایی تأثیر بگذارند. به عنوان مثال، MTA با مواد پرکننده رزینی و گلاس آینومر واکنش نشان میدهد که ممکن است باعث تغییر در خواص فیزیکی و شیمیایی آنها شود.
10. بازسازی بافت
MTA توانایی القای بازسازی بافت را دارد. این ماده میتواند باعث تحریک سلولهای بنیادی و تسریع در فرآیند ترمیم بافتهای آسیبدیده شود. همچنین، MTA نشان داده است که میتواند به بازسازی استخوان و بافتهای نرم کمک کند.
11. معدنی سازی
MTA، مانند هیدروکسید کلسیم، تشکیل پل دنتین را القا میکند. بسیاری از محققان معتقدند که پل بافت سختی که در کنار MTA تشکیل میشود، به دلیل خواص آببندی، زیستسازگاری، قلیایی بودن و سایر خواص مرتبط با این ماده است.
هالند و همکاران در سال 1999 کریستالهای کلسیت را نزدیک به دهانه توبولهای دنتین نزدیک به MTA یافتند. آنها نظریه دادند که اکسید تریکلسیم در MTA با مایعات بافتی واکنش میدهد و هیدروکسید کلسیم تشکیل میدهد که منجر به تشکیل بافت سخت به روشی مشابه هیدروکسید کلسیم میشود. اما پل دنتینی که با MTA تشکیل میشود سریعتر، با یکپارچگی ساختاری خوب و کاملتر از هیدروکسید کلسیم است. MTA همچنین در تحریک تشکیل دنتین ترمیمی و حفظ یکپارچگی پالپ بهتر عمل میکند.
MTA به طور مداوم التهاب، هایپرمیا و نکروز کمتری نشان داده است و همچنین پل دنتینی ضخیمتر با تشکیل لایه اودونتوبلاستیک بیشتر نسبت به هیدروکسید کلسیم دارد.